Rodzaje śrub – wymiary, oznaczenia i wymagania użytkowe

Rodzaje śrub i obowiązujące normy

Ze względu na różnorodne zastosowania wyróżniamy wiele typów śrub. Do
najpopularniejszych należą:

• śruby z łbem sześciokątnym (DIN 933, DIN 931)
• śruby z łbem walcowym na imbus (DIN 912)
• śruby z łbem stożkowym na imbus (DIN 7991)

Do mniej popularnych, ale również często stosowanych, zaliczamy:

• śruby z łbem kulistym (DIN 7380)
• śruby zamkowe (DIN 603)
• śruby dwustronne (DIN 938, DIN 939)
• wkręty do drewna z łbem sześciokątnym (DIN 571)
• wkręty samowiercące (np. DIN 7504 K)
• korki gwintowane (DIN 910, DIN 908, DIN 906)

Normy DIN, ISO i PN – co oznaczają?

W oznaczeniach śrub często pojawiają się skróty:

• DIN - Deutsches Institut für Normung (normy niemieckie)
• ISO - International Organization for Standardization (normy międzynarodowe)
• PN - Polskie Normy

W praktyce jedna śruba może mieć kilka oznaczeń, w zależności od normy. Przykład:

• DIN 933
• ISO 4017
• PN 82105

Wszystkie powyższe oznaczenia odnoszą się do tej samej śruby – z łbem sześciokątnym i pełnym gwintem (z drobnymi różnicami tolerancyjnymi).

Warto wiedzieć, że normy PN są dziś rzadziej stosowane, a na rynku dominują oznaczenia DIN i ISO.

Co wpływa na oznaczenie śruby?

Na oznaczenie śruby wpływa kilka kluczowych parametrów:

1. Rodzaj łba
   To najbardziej widoczna cecha – np. sześciokątny, stożkowy, walcowy.
2. Rodzaj gwintu
   Przykład:
   • DIN 933 – pełny gwint
   • DIN 931 – gwint niepełny
3. Skok gwintu
   Standardowy gwint metryczny ma określony skok, ale istnieją też gwinty
   drobnozwojne:
   • DIN 961 – pełny gwint drobnozwojny
   • DIN 960 – niepełny gwint drobnozwojny

Są one stosowane np. w cienkich materiałach lub tam, gdzie wymagane jest większe tarcie i dokładność połączenia.

Wymiary śrub – jak je odczytywać?

Standardowe oznaczenie śruby wygląda tak:

M16x70

• M16 – średnica gwintu (16 mm)
• 70 – długość śruby (70 mm)

W przypadku gwintu drobnozwojnego:

M16x1,5x70

• 1,5 – skok gwintu

Jak mierzyć śruby?

Sposób pomiaru zależy od rodzaju śruby:

• śruby z łbem sześciokątnym – długość mierzona bez łba
• śruby stożkowe – długość liczona razem z łbem
• śruby dwustronne – długość całkowita

Dokładny pomiar ma kluczowe znaczenie w zastosowaniach technicznych – nawet niewielka różnica może wpłynąć na poprawność montażu.

Klasy wytrzymałości śrub – jak dobrać odpowiednią?

Jednym z najważniejszych parametrów śrub jest ich klasa wytrzymałości, która określa, jakie obciążenia może przenieść dany element.

Najczęściej spotykane klasy to:

• 5.8 – śruby o niskiej wytrzymałości (np. do lekkich konstrukcji)
• 8.8 – standard przemysłowy
• 10.9 – wysoka wytrzymałość
• 12.9 – bardzo wysoka wytrzymałość (np. w motoryzacji i maszynach)

Jak czytać klasę wytrzymałości?

Przykład: 8.8

• pierwsza liczba (8) × 100 = 800 MPa – wytrzymałość na rozciąganie
• druga liczba (0.8) określa stosunek granicy plastyczności

Dlaczego to ważne?

Dobór niewłaściwej klasy śruby może skutkować:

• zerwaniem połączenia
• odkształceniem elementów
• zagrożeniem bezpieczeństwa konstrukcji

Dlatego w zastosowaniach technicznych zawsze należy dobierać śruby zgodnie z dokumentacją lub normami.